Уенчыкка тамга сугалар

Россия Президенты каршындагы гражданлык җәмгыяте һәм кеше хокуклары советы прези­диу­мы вәкиле Яна Лантратова сүз­ләренә караганда, илдә кичек­мәстән уенчыкларның куркынычсызлыгы мәсьәләсе белән шө­гыль­ләнүче махсус комиссия булдырырга кирәк. Бу эшкә әлеге тармакка караган белгечләрне генә түгел, ә әти-әниләрне һәм психологларны да җәлеп итәргә кирәк, дигән ул. Яна Лантратова фикеренчә, бүген кибет киш­тәсендәге уенчыклар арасында курку, ярсу кебек хисләр уятучылары бихисап. Махсус комиссия вәкилләре әнә шундый уенчык­ларны ачыкларга тиеш. Мондый товарларга аерым тамга уйлап табарга киңәш иткәннәр. “Кара” мөһерне сыйфатсыз материаллардан эшләнгән уенчыкларга да сукмакчылар. Тик кибетләр әлеге яңалыкка риза булырмы – монысы билгесез. Ахыр чиктә, бу – табыш югалтуга китерәчәк бит.

 
Белгечләр әйтүенчә, бүген ил­дә үсмерләрнең сәламәтлегенә тәэсир итүче товарларны җитеш­терү һәм сату өлкәсендә дәүләт тарафыннан тиешле күзәтү юк. Шуңа күрә кибеттә күзе атылып чыгарга әзер торган җанварлар да, аждаһаны хәтерләткән кур­чак­лар да ирекле рәвештә сатыла. Вәзгыять алга таба да шулай дәвам итсә, йомшак аю яки озын толымлы гүзәлләргә киштәдә урын да калмаячак, дип фаразлаганнар.

Балаларны күбрәк куркыныч булып күренгән уенчыклар кы­зык­сындыруы беркемгә дә сер тү­гел. Аларның күбесе – малай-кыз­лар яратып караучы мульт­фильм, сериал каһарманнары. Әти-әни­ләр арасында, начар әй­берне балалар кибетендә сатмаслар, дип ялгыш фикер йөр­түче­ләр дә җи­тәрлек. Бактың исә, бүген әлеге өлкәдә мәҗбүри дәү­ләт стандартлары юк, алар киңәш рәвешендә генә тәкъдим ителә икән.

Уенчыкларга тамга сугу турындагы фикер Россия Дәүләт Думасында да яклау тапкан. “Сүз теге яки бу уенчыкларны сатуны тыю турында бармый, – дип аң­латкан Гаилә, хатын-кызлар һәм балалар мәсьәләләре буенча комитет вәкиле Ольга Алимова. – Дөрес, арада һичшиксез киш­тәдән алып атуны таләп итә торганнары да бар. Мәсәлән, радиоактив материаллардан ясалган товарлар очрый. Әти-әниләрнең, ким дигәндә, психологларның уен­чыкларга бәйле фикерен белү хокукы бар. Шуңа күрә аерым билге булдыру мәсьәләсен хәл итәргә кирәк. Ә соңгы сүзне өлкәннәр әйтәчәк. Белгечләр бала психикасына зыянлы дип тапкан уенчык гаиләдә кирәкме-юкмы – бу һәркемнең үз эше”.

Алисә ЗАКАМСКАЯ, психолог:

– Ни өчен балалар хәзерге заманның куркыныч уенчыкларына өстенлек бирә? Бу сорауга җавап бик гади. Чөнки алар барысы да ачык төсләрдә, кайсы җыр­лый, кайсының утлары яна. Ягъни җитештерүчеләр сабыйларны кы­зыктыру өчен барын да эшли. Мәгълүм булганча, тискәре ка­һар­маннар элек тә булган. Мә­сәлән, убырлы карчык та бик ямьсез бит. Әмма ул заман әкият­ләрендә яхшылык гел җиңеп чыга. Бүген исә вәзгыять үзгә. Заманча куркыныч уенчыклар ниндидер билгесезлек белән уратып алынган. Аларның холкын түгел, үзләре кем булуын да төгәл ачык­лап булмый. Кулдагы уенчык балыкмы, хайванмы, әллә кешеме? Балалар өчен барыннан да биг­рәк әнә шул куркыныч. Алар ти­рә-юньне дөрес итеп кабул итә белми. Бүгенге мультфильмнар балаларны әхлаклылыкка түгел, ә башкалар белән даими низагта яшәргә өйрәтә.

Гөлнара МӘРДАНОВА, йомшак уенчыклар тегеп сату белән шөгыльләнүче:

– Дию пәриен хәтерләткән кур­чакларга алмаш тәкъдим итәм. Мин теккән курчакларның йөзе юк. Теләге булса, бала күз, борын, авызны үзе ясый алачак. Мондый курчаклар элек гаиләне төрле бәла-казадан саклаучы бөти буларак кабул ителгән. Яшь әниләр аны хәзер дә бик теләп сатып ала. Йомшак курчакны бала­ның бишегенә яки коляскасына элеп куялар. Бер эшләнмә 500-750 сум тора. Аена шундый 4-5 курчак сатарга мөмкин. Йомшак аюлар сорап та мөрәҗәгать итә­ләр. Кибеттәге бертөрлелек туйдыра бит.

Илсинә ДАУТОВА, тәрбияче:

– Соң исләренә төшкән тү­гелме? Балаларның психикасы бозылып бетте бит инде. Төр­ке­мем­дә дүрт яшьлек бер бала “үрмәкүч-кеше” булырга теләп, диварга гына үрмәләми, валлаһи. Үз-үзен тотышы, йөреше гел мультфильм каһарманыныкы кебек. Аптырагач, әти-әниләренә бу мульт­фильм­ны күрсәтмәскә куштым. Икенчесе чит ил әкия­тендәге ташбака кебек кылыч күтәреп йөри. Психикасына зыян килгән сабыйлар белән ниш­ләргә?

(“Ватаным Татарстан”,   /№ 163, 23.10.2015/)